Người Kinh ở đây ăn lá bép
Gian hàng của chị có khoảng 15 bó lá bép bằng cổ tay. Ở Tây Nguyên bóng dáng chợ quê mang nền văn minh buôn làng rõ nét. Ngày trước ở trong rừng lá bép thay thế cho mì chính. Vì những người có học đi lên từ gian khổ họ rất trân trọng người lao động chính danh chịu khó. Chợ quê ở nông thôn Tây Nguyên chiếm trên 50% là nông sản địa phương từ con gà. Tôi học từ họ và họ dạy tôi khá nhiều điều.
Ka Hoa bảo nhỏ với tôi bằng tiếng Khor về một ông khách quen đang ngồi chọn hàng: “Ông này mua lá bép một tuần 2 lần. Công ông ngồi bán hàng cho tôi cả buổi sáng mà!”. Mùi ngo thơm. Nhớ bếp lửa hồng trong đêm đông. Nghe ổng nói loại lá này trị liệt dương hay lắm.
“Mình sống phải có đạo đức chớ! Có đạo đức mới sống dai. Mấy năm trước nghèo rớt mùng tơi. Cháy giòn rụm như là mùi vị đặc trưng ở Tây Nguyên. Bây chừ không ít người Kinh ở nông thôn miệt Nam Tây Nguyên. Hoặc trời mưa trùm tấm nylon bán cho hết hàng. Ka Hoa trên 40 tuổi cao ráo với nước da nâu đượm đà và gương mặt hiền lành.
Cá ăn kiến ông ơi!”. KVui chuyển sang tiếng Kinh mang âm sắc Bắc Bộ: “Kể ra bà Ka Hoa nhà tôi cũng hơi bị siêu đấy! Bả bảo tôi đi rừng đào gốc ngo. Phải qua vài lần làm quen trong vai người đi mua lá bép và măng rừng.
Dân giàu nước mạnh ở nông thôn mô tả rất rõ ở chợ quê vì họ sống bằng nội lực đích danh của mình. Năm nào mất giá cả khu chợ âm u tả tơi như thời bao cấp. Lầm tưởng mình có văn hóa. Nhớ già làng râm ran kể chuyện. Chân bước rập rình đúng nhịp. Mình làm chồng thấy vợ khổ cũng xót chớ ông!”.
Mỗi lần có dịp đi các thành thị lớn nghe mùi ngo lại nhớ nhà mình. Đi hái lá bép cho bả đi chợ bán. Chưa hết. Ăn đọt mây. Mang gùi. Dân bán hàng chuyên nghiệp ở khu chợ nông thôn này nói với tôi bằng ngôn ngữ chợ búa “Mấy cái thằng cha con mẹ này mua được hàng hơi bị khó. Chỗ bán nơi Ka Hoa ngồi không nhiều hàng.
Tôi từng đi lang thang từ bắc xuống nam Tây Nguyên gặp được nhiều người dân bản địa. Củi ngo là thân của cây thông. Chị làu bàu nhìn tôi có vẻ thương hại. Có đẳng cấp. Thực ra loại khách hàng cá biệt này thuộc dạng “thừa tiền thiếu chữ”. Xức nước hoa nghe mùi muốn ói. Lúc đó ra đây. Trải lên nền đất ven đường. Ngày trước những bước chân của các chị.
Đọt măng le… hoặc mang gùi đi chợ. Hình ảnh một khu chợ nói lên mức thu nhập dân trong vùng. Thực ra chỉ là một tấm nylon rộng khoảng 3m vuông. Nếu ông có bị liệt mua về ăn đi! Tôi đảm bảo mà!”. Còn bả gùi đi 10 cây số tỉnh queo ông ơi! Chưa nói là ngồi chợ suốt ngày trên nắng dưới nóng. Vì thôn ấp ở gần nhau ai có dã tâm. Chị mày sẽ dạy đạo đức cho. Ở đời kiến ăn cá.
Nên chi ngo vẫn là loại củi đặc biệt. Ở những vùng nông thôn Tây Nguyên giờ gần như mỗi nhà đều có hai bếp lửa. Ví dụ như con mụ Hoành ở phía trên nhà tôi. Chị Ka Hoa không biết đi xe máy nhưng chị có một sức khỏe phi thường. Các em lao về phía trước để lại sau lưng là rừng cây. Họ biết hết và sẽ rỉ tai nhau hàng ngày. Ngày tốt nghiệp đại học. Ka Hoa bán hàng cho khách. 10 thanh củi ngo. Rồi từ nắng gió của rừng núi đại ngàn nước da của người kinh cũng chuyển sang gam màu cà phê đến nỗi nhiều khi ngồi hoặc đi chung với nhau khó phân biệt được ai là Nhun (người Kinh) ai là dân tộc bản địa.
Khi cây thông chết cả thảy nhựa dồn về gốc tạo thành một màu đỏ bầm nhớp nhúa tay người. Tôi phát hiện người nào càng mặc xống áo đắt tiền. Chè được giá các gian hàng đầy ắp. Hàng ngày có thể mang gùi đi bộ hàng chục cây số
Bạn là dân tỉnh thành có khi chẳng biết ngo và lá bép là gì! Xin thưa. Đôi gánh gồng trên vai kẽo kẹt ngày xưa ở vùng đồng bằng châu thổ bỗng trở thành ký ức. Đọt mây nấu canh hoặc chiên xào trở thành món ăn truyền thống.
Chị không sợ ế à!”. Đó là nét đặc trưng của những người phụ nữ Tây Nguyên gùi củi. Người ta dùng búa chẻ ra thành từng mảnh bằng bàn tay hoặc nhỏ hơn để nhóm lửa. 20 ký măng rừng cộng thêm đọt bí. Còn lá bép. Có tức là mỗi lần ra chợ chị vẫn mặc váy đầu trần. Vài ký cá bắt ở suối khe hay buồng chuối mới chặt còn nhựa chảy… Mặt hàng rau xanh ở chợ quê thường không bắt mắt bằng loại rau do người trồng chuyên nghiệp nhưng rất an toàn.
Khách hàng của chị là những người quen đã từng mua nhiều lần nên rất vui vẻ ít khi trả giá. Chuyện cà phê trà lá. Nước hoa thơm lừng bao lăm càng đá và bất nhã bấy nhiêu. Đồi núi còn hiện nay để lại là đường nhựa. Ông ta cũng phá lên cười: “Nó là thần dược đó ông ơi! Tôi giới thiệu cho gần 10 người đều có kết quả. Đèn đường hay những khu vườn cà phê trĩu hạt.
Mua hai bó tôi khuyến mãi cho một bó. Những nữ giới cả Kinh lẫn Thượng mang gùi ra chợ gặp nhau hỏi thăm chuyện nhà. Mẹ cha nó! Vài năm nữa hết tiền mới biết. Đọt mây…tổng cộng vốn dĩ dạo sáu trăm ngàn. Tôi nói thiệt đó!” Tôi quay sang hỏi chị bằng tiếng Khor “Sao chị đang bán măng rừng mà bảo người ta đừng mua.
Có lẽ họ đã quen dùng những đồng tiền không chính danh nên xem thường những người ngồi chợ mồ hôi trộn đất kiếm sống bằng sức cần lao chân chính của mình. Tôi trố mắt nhìn ông ta ngửa mặt lên trời cười sằng sặc rồi dịch ra tiếng Nhun (Kinh) cho ông ấy nghe.
Nơi gần cư dân bản địa đều dùng tốt tiếng Khor. Năm nào cà phê. Gần đây không biết vợ chồng trúng quả gì mà mua một lúc 5 bộ áo xống.
Ka Hoa đập vai tôi cười như nắc nẻ: “Mua đi 10 ngàn một bó rẻ rề. Có thể góp ý chỉ bảo người khác nhưng tôi đã nhầm. Mắt mở to. Vì hàng ngày tiếp xúc với nhau đến mức nói chuyện bằng thổ ngữ mà cứ ngỡ là mình đang nói tiếng phổ biến.
Anh KVui. Nên giới thiệu thêm vài người nữa. Đi hái cà phê. Tên chị là Ka Hoa dân tộc Mạ ở tít vùng sâu thuộc huyện Di Linh tỉnh Lâm Đồng.
Như món lá bép. Đi rẫy thường mang gùi chạy xe máy đội nón vải mềm chồng lên chiếc mũ bảo hiểm để khỏi bị Công an phạt chứ không phải bảo vệ cho mình. Trong hai tiếng đồng hồ ngồi phụ bán và lăng xê mặt hàng cho chị. Phụ nữ sinh con tắt sữa luộc ăn 2 ngày sẽ có sữa đều. Lại lên giọng dạy đạo đức.
Đi thăm nhau. Phụ nữ và các em dân tộc bản địa đi vườn. Tôi mới có thời cơ ngồi gợi chuyện với người phụ nữ này. Trong các loại cây rừng ở Tây Nguyên không có loại cây nào có thể bắt lửa một cách nhanh nhất cho dù trời mưa thấm nước vẫn cháy thường nhật.
Hèn gì từ tết đến giờ tôi bán được nhiều lắm”. Vì do tâm đức đứa ở vùng quê sống với nhau nghĩa tình nên họ ít khi sử dụng thủ thuật trong buôn bán rau vườn và nếu có cũng bị dân làng tẩy chay.
Tôi gùi ngo và lá về nhà mệt muốn chết. Theo chị nói đi như thế ăn thua gì so với ngày trước đi trong rừng chân bị gai đâm và dây mây kéo lại. Người ta tin mới mua hàng cho mình chớ!”. Hàng ngày nhìn thấy chị đi lặng lẽ trên đường tôi mới phát hiện người nữ giới Mạ này còn giữ được khá nhiều hình ảnh của núi rừng Tây Nguyên. Trông hơi giống lá bơ non ăn béo ngậy bùi bùi.
Cộng đồng Tây Nguyên sống ở vùng nông thôn chẳng những giống nhau về màu da ngôn ngữ mà còn quen với món ăn dân dã. Ka Hoa chào mời một người phụ nữ mới sinh em bé “Mua lá bép về nấu canh với cua cô ơi! Canh cua lá bép ăn có nhiều sữa cho con bú lắm! Đừng ăn măng rừng không tốt cho người mẹ đang cho con bú đâu. Mình giỏi hơn người khác điểm này còn họ giỏi hơn mình cái khác.
Chồng chị mỗi lần gặp tôi đều vui vẻ nói tiếng KHor kể về người vợ chịu thương chịu khó của mình. Trẻ nít bị còi xương ăn vào mập ra. Vì trên đời này không ai giỏi hơn ai. Hái chè là chuyện thường nhật. Gùi đọt lấy rau… ở vùng đất Bazan này. Ở Tây Nguyên bây giờ. Bó rau. Họ thường ngồi trên xe máy chỉ trỏ bắt mình mang đến buộc vào xe hoặc bỏ vào giỏ cho họ.
Là người trực tiếp ở cơ sở. Một bếp sử dụng ga đặt ở trong nhà còn một bếp bên ngoài để đun củi. Ổng ăn được 6 tháng rồi có kết quả tốt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét