Hạ tin tầng giao thông đột phá PPP

Những điểm sáng Tháng 11-2010 Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định 71/2010/QĐ-TTg, ban hành Quy chế thí nghiệm đầu tư theo hình thức PPP, nhiều địa phương trên cả nước bắt đầu lập dự án kêu gọi vốn từng lớp hóa. Các lĩnh vực thí điểm PPP gồm đường bộ, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ; đường sắt, cầu đường sắt, hầm đường sắt; giao thông thành phố; cảng hàng không, cảng biển, cảng sông; hệ thống cung cấp nước sạch; nhà máy điện; bệnh viện; nhà máy xử lý chất thải; phát triển kết cấu hạ tầng… Nhưng 2 năm qua, các dự án được chọn thí điểm triển khai rất chậm. Căn nguyên, theo các chuyên gia do chưa có chuồng xí pháp lý bảo đảm, chưa có luật đầu tư PPP để nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn ra làm. Dự án cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết chọn thử nghiệm PPP từ năm 2010, đến nay đã dành được sự quan tâm của nhà đầu tư trong và ngoài nước, được xem là điểm sáng. Về bản tính, BT, BOT hay PPP, đều được DN đầu tư. Nút thắt PPP giờ không phải từ pháp lý, cơ chế chính sách chưa rõ ràng, mà cái gốc cần giải quyết là nguồn thu để hoàn vốn. Một số dự án xử lý nước thải, môi trường, quốc gia kêu gọi đầu tư PPP nhưng lại không có chính sách rõ ràng về nguồn thu. ÔngLê Quốc Bình, Tổng giám đốc CTCP Đầu tư hạ tầng kỹ thuật TPHCM Công ty TNHH Sản xuất kinh dinh - Xuất nhập khẩu rạng đông (Bitexco) được Chính phủ chọn lựa là nhà đầu tư thứ nhất, sẽ đầu tư 60% phần vốn của dự án. Nhà đầu tư thứ 2 chọn lựa thông qua đấu thầu cạnh tranh theo thông lệ PPP quốc tế. Hồ sơ mời thầu đã được Bộ liên lạc - vận chuyển (GT-VT) ưng chuẩn ngày 26-6-2013. Theo bộ này, sau khi giới thiệu tại Mumbai (Ấn Độ), Seoul (Hàn Quốc) và Singapore, hiện có khoảng 100 nhà đầu tư trong và ngoài nước quan hoài đến dự án cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết. Từ dự án này Bộ GT-VT sẽ đưa ra mô hình mẫu để dần hoàn thiện cơ chế PPP tại Việt Nam, đồng thời tạo ra tiền đề cho các dự án PPP về cơ sở hạ tầng liên lạc. Sở Kế hoạch - Đầu tư TPHCM cũng cho biết đã đề xuất lên Chính phủ 50 dự án vấn đầu tư theo hình thức PPP, trong đó có 10 dự án trọng tâm về cơ sở hạ tầng. Trong nhiều cuộc họp gần đây, Sở GT-VT TPHCM cũng cho biết nhu cầu vốn cho đầu tư hạ tầng giao thông, tỉnh thành TP ước tính lên đến hàng chục tỷ USD trong vài năm tới. Với nguồn vốn ngân sách eo hẹp, việc kêu gọi các nguồn vốn đầu tư ngoài ngân sách đang rất cần kíp. Cụ thể, giai đoạn 2011-2015, TPHCM cần gần 5 tỷ USD cho các dự án đường sắt thành phố và sau năm 2015 cần khoảng 3 tỷ USD nữa; giai đoạn 2010-2020 cần trên 32.000 tỷ đồng đầu tư xây dựng các dự án môi trường, xử lý nước thải, cấp thoát nước, chống thất thoát nước, đặc biệt là nghiên cứu xây dựng hệ thống cấp nước sạch từ hồ Trị An và hồ Dầu Tiếng… Cần chính sách về nguồn thu Thực tế, việc tầng lớp hóa đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật đã được TPHCM thực hiện theo hình thức BT (đổi đất lấy hạ tầng), BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) từ lâu. Nhưng BT hay BOT không còn vấn nhà đầu tư như trước vì nhiều lý do. Một DN trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng cho biết: “Thời điểm năm 2007, 2008, khi thị trường bất động sản đang sốt, DN giành giật nhau đổi đất lấy hạ tầng. Chính sách nguồn thu chưa rõ ràng khiến các dự án PPP về môi trường, xử lý nước thải kém hấp dẫn nhà đầu tư. Ảnh: M.Tuấn Nay không ai làm BT nữa bởi thị trường bất động sản đang khó khăn. Còn đầu tư BOT gặp nhiều trở lực khi bị khống chế mức giá thu phí, thời gian thu hồi vốn chậm, trong khi trạm thu phí đã dày đặc”. Từ những vướng mắc trên, hình thức PPP đang được các nhà đầu tư chú ý vì tính rủi ro thấp. PPP cơ bản cũng là một hình thức từng lớp hóa đầu tư như BOT hay BT. Song vai trò của Nhà nước trong dự án PPP là một nhà đầu tư, tức cùng góp vốn và chia sẻ lợi nhuận, rủi ro cùng DN. Chính sự buộc ràng này khiến PPP kỳ vọng sẽ quyến rũ nhà đầu tư trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế. Theo các chuyên gia, đã là PPP hẳn nhiên phải thu hồi vốn từ người dùng. Câu chuyện TPHCM làm hệ thống thu lượm nước thải trên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè là một tỉ dụ tiêu biểu. TP bỏ vốn ngân sách ra đầu tư, trong khi người dân vô tư xả nước thải thẳng ra kênh. Thay vào đó, nếu từng lớp hóa đầu tư, phương án thu hồi vốn không khó. Bởi nếu chúng ta bỏ tiền dùng một khối nước sạch phải có trách nhiệm đóng tiền để xử lý một khối nước thải. Khi bỏ tiền ra đầu tư cầu đường, điều trước hết DN nghĩ đến là đơn giá cước thu thế nào, có được tự quyết hay vẫn bị khống chế giá? cho nên, muốn hấp dẫn nhà đầu tư, Nhà nước phải bỏ chính sách bao cấp về giá, nhằm đột phá trong việc giải bài toán PPP.